https://www.h-kariman.ir/ حکمت کریمان fa daily 1 Thu, 23 Oct 2025 00:00:00 +0330 Thu, 23 Oct 2025 00:00:00 +0330 https://www.h-kariman.ir/article_242881.html در سال‌های اخیر، برخی از عالمان منتسب به جریان وهابیت به نقد مبانی این جریان پرداخته‌اند. با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون پژوهشی مستقل به بررسی دیدگاه‌های انتقادی شیخ محمد عبدالواحد الحنبلی نسبت به وهابیت اختصاص نیافته است. این پژوهش با هدف تحلیل محورهای اصلی نقد وی و تبیین تفاوت دیدگاه‌های او با آموزه‌های وهابیت انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق بررسی آثار مکتوب و محتوای منتشرشده از سوی الحنبلی و منابع اصلی وهابیت گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان داد که وی با نقد رویکرد تکفیر، دیدگاه متفاوتی در موضوعاتی چون استغاثه به اموات، تقلید از مذاهب اربعه، تعریف عبادت و بدعت، توسل، احتفال به مولد النبی (ص)، شدّ رحال و تبرک ارائه داد. نتایج حاکی از وجود تفاوت‌های مبنایی میان دیدگاه‌های الحنبلی و آموزه‌های رایج وهابیت بود. https://www.h-kariman.ir/article_242882.html اومانیسم (انسان‌گرایی) به‌مثابۀ جنبشی فلسفی و فرهنگی که خاستگاه رنسانس و بستر شکل‌گیری مدرنیته غربی است، با قراردادن انسان در مرکز ثقل هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و ارزش‌شناسی، رویکردی رادیکال را در تقابل با سنت‌های فکری پیشین، به‌ویژه الهیات قرون‌وسطی، بنیان نهاد. بنیان‌گذاران این جنبش در پی احیای آزادی، خودمختاری و عاملیت انسان بودند که به‌زعم آنان در دوران تفوق کلیسا به غفلت سپرده شده بود تا بدین ترتیب انسان بر طبیعت و تاریخ مسلط شود. پژوهش حاضر که به شیوه توصیفی-تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای تدوین شده‌است، در صدد واکاوی مؤلفه‌های ایجابی و سلبی جهان‌بینی اومانیستی در قرن بیستم بود. این امر از آن جهت حائز اهمیت است که اندیشمندان اومانیست، غالباً بر عدم نیاز اخلاق به پیش‌شرط‌های دینی تأکید و با تقابل میان نهادهای مذهبی و نظام‌های آموزشی و سیاسی، خواستار اصلاح همه‌جانبۀ فرهنگ در جهت انعکاس و تشویق بزرگ‌ترین توانایی‌های انسانی بوده‌اند. این نوشتار به بررسی تفصیلی مؤلفه‌های ایجابی و سلبی اومانیسم و جهان‌بینی آن و به آسیب‌شناسی انتقادی جهان‌بینی اومانیستی از منظر اسلام پرداخته و چالش‌های آن را با تعالیم شریعت واکاوی کرده است. https://www.h-kariman.ir/article_242883.html مسئله شرور و استناد آن به خداوند از چالش‌های بنیادین کلام و فلسفه اسلامی است. پژوهش با واکاوی تطبیقی دیدگاه‌های فلاسفه و متکلمان، با روش تحلیل محتوایی و ساختاری هفت متن کلیدی از ابن‌سینا، سهروردی، ملاصدرا، معتزله، اشاعره و امامیه انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد همه مکاتب بر تنزیه خداوند از شر ذاتی اتفاق‌نظر دارند؛ اما در تبیین ماهیت شر متفاوت‌اند. فلاسفه با رویکرد هستی‌شناختی، شر را عدمی و لازمه نظام احسن می‌دانند، درحالی‌که متکلمان با رویکرد ارزشی، آن را برآمده از اختیار یا مشیت الهی می‌شمارند. دستاورد نهایی، اثبات کارآمدی دیدگاه تلفیقی امامیه است که با ترکیب نگاه تکوینی فلاسفه و تبیین اخلاقی متکلمان، هم عدل الهی را حفظ می‌کند و هم برای شرور معنای تکاملی قائل می‌شود. این رویکرد تعارض قدرت الهی و شرور را حل کرده و نشان می‌دهد شرور منافاتی با کمال الهی ندارد؛ بلکه مقدمه‌ای برای کمال انسان و مسیر سعادت هستند. https://www.h-kariman.ir/article_242885.html روایات شیعه و سنی حاکی از دوازده‌نفربودن خلفا و جانشینان پیامبر هستند. این اعتقاد در طول تاریخ مورد قبول عموم مسلمانان، به‌ویژه قاطبه شیعیان امامیه بوده است. اما اخیراً فرقه‌ای موسوم به یمانی این ادعا را نقض کرده و مدعی شده که تعداد امامان 24 نفر است. باتوجه به تبلیغ گسترده این فرقه و لزوم پاسخ‌گویی به شبهات آنان، این نوشتار در صدد است به این سؤال پاسخ دهد که تعداد جانشینان پیامبر چند نفر است؟ ازاین‌رو مقاله پیش رو با روش گردآوری کتابخانه‌ای و شیوه توصیفی‌تحلیلی به‌سراغ منابع حدیثی و کلامی رفته تا بررسی کند که اول، از نگاه احادیث، امامان چند نفر هستند؟ دوم، پیش از شکل‌گیری فرقه یمانی، علمای شیعه قائل به چند امام بوده‌اند؟ روایات با روش‌های مختلفی از جمله اسلوب تا قیامت، نص در ۱۲نفربودن امامان دارند و علمای شیعه نیز از قدیم تا زمان فعلی و الان، همگی قائل به ۱۲ امام بوده‌اند. اما احمد اسماعیل بصری قائل به ۲۴ حجت شده و علاوه بر آن در کلام خود دچار تعارض و تناقض شده است و در جایی قائل به ۱۲ امام و در جایی دیگر قائل به ۲۴ امام شد. https://www.h-kariman.ir/article_242290.html  شیعه دوازده امامی معتقد است که پیامبر اسلام (ص) به امر الهی دوازده امام را مشخص، تعیین و نصب فرمودند. ادله ضرورت وجود امام معصوم (قاعده لطف و امکان اشرف) و نیز ادله فلسفه امامت (هدایت مردم، مرجعیت دینی، عدم بلوغ کامل مخاطبان، تشریع، حکومت، واسطه فیض) مقتضی وجود امام در جامعه است. در این شبهه منتقد با پذیرفتن فرضی ادله ضرورت امامت و اینکه بعد از خاتمیت وجود امام معصوم در جامعه ضروری است، چنین شبهه می‌کند که ادله مزبور با نظریه دیگر شیعه درباره غیبت امام دوازدهم تهافت دارد. این شبهه از سده‌های پیشین مطرح و امروز از ناحیه دکتر سروش مطرح می‌شود و از طرفی یکی از آموزه‌های شیعه، اعتقاد به اصل مهدویت است که بنا بر آن در زمانی که مشخص نیست عالم را پر از عدل و داد فرموده و حکومت عدل جهانی برقرار می‌کند. برخی مانند سروش اصل مهدویت را با دموکراسی ناسازگار قلمداد کرده‌اند. مقرر این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعات اسنادی-کتابخانه‌ای در صدد پاسخ به شبهه نموده‌است. https://www.h-kariman.ir/article_242886.html اثری فارسی دربارۀ «اثبات امامت، فضائل ائمه (ع) و مطاعن خلفا» در قرن یازدهم تألیف شده که نام مؤلف و عنوان اثر در آن ذکر نشده و اکنون با عنوان «کاشف الحق‌» یا «امامت» مشهور است. همین وضعیت عدم درج نام مؤلف و عنوان کتاب، باعث اختلافات دامنه‌داری پیرامون انتساب این اثر به افراد مختلف گشته و نیز جنجال‌ها و مناقشاتی در پیرامون خود به وجود آورده است. اکنون با توجه به وجود مجادلات پیرامون اصالت کتاب و سرقتی‌بودن یا نبودن این اثر، لازم است ابعاد مختلف کتاب‌شناسی آن تبیین گردد. بنابراین پرداختن به معرفی و بررسی قدیمی‌ترین نسخۀ کتاب، بسیار ضروری است تا دانسته شود که این نسخه چه ویژگی‌هایی فهرستی و تاریخی دارد و چه اطلاعات جنبی را در اختیار ما قرار می‌دهد. تحقیق حاضر به‌روش توصیفی-تحلیلی و کمک‌گرفتن از راهبرد استقرایی، گونه‌های مختلف نسخه‌های خطی این اثر را مورد نظر و بررسی و ضمن آن به‌صورت اختصاصی، نسخه خطی قدیمی آن را مورد مطالعه و تجزیه‌وتحلیل کرده است. در حال حاضر و با اطلاعات کنونی به‌دست‌آمده از فهارس گوناگون، نسخۀ خطی کتابخانۀ مدرسۀ حجتیه با عنوان نونویس «کشف الحق» با کد 542 و تاریخ ۱۰۶۵ ق، قدیمی‌ترین نسخۀ تاریخ‌دار این اثر است که محمد بن یوسف بن محمود بن حاجی حیدر و در مشهد الرضا (ع) استنساخ کرده‌است. همچنین، به نظر می‌رسد که کتاب موسوم به کاشف الحق، با انتقال نسخ خطی کتابخانۀ شیخ‌محمد خاتون از حیدرآباد هند به مشهد، در دسترس و استنساخ ایرانیان قرار گرفته است.