«دعا» از مفاهیم کلیدی و مهم در دین اسلام و وسیله اظهار عجز و نیاز بنده به آفریدگار خویش است، دعا ازجمله مسائلی است که تبیین رابطه آن با اصل مهم «قضا و قدر»، متکلمین اسلامی را به تأمل و نظر فراخوانده است؛ در این نوشتار به بررسی ارتباط دعا با قضا و قدر الهی از منظر جوادیآملی از عالمان شیعی و امام فخر رازی از عالمان اشعری پرداختهشده است. از منظر جوادیآملی، قضا قوانین کلی و تغییرناپذیر و قدر قوانین جزئی و تغییرپذیر است؛ یعنی همهچیز در جهان خارج بر اساس قضا و قدر الهی محقق میشود و برمبنای نظریه امر بین الامرین قضا و قدر الهی موجب سلب اختیار از انسان نمیشود، دعا نیز جزء قضا و قدر الهی و در محدوده عالم طبیعت است و برآورده شدن آن نیز بهمقتضای حکمت خداوند است. نظر فخر رازی در قضا و قدر، مشوش و گاه متناقض است، تعاریف او گاه مرادف جبر و گاه مرادف با اختیار است بنابراین در تبیین مسئله دعا ازنظر ایشان، نباید مبانی وی نادیده گرفته شود، جبر و اختیار از اهم مبانی او هستند که تبیین مسئله دعا را تحت تأثیر قرار میدهند.
