یکی از ابعاد وجودی انسان که او را از سایر موجودات متمایز می‌کند عقل و خردورزی است. ‏در جهان اسلام از زمان ترجمه فلسفه و منطق یونانی و تألیف اولین کتب فلسفی و منطقی، ‏بهره‌گیری از عقل در محور منازعات نص‌گرایان، متکلمین و فلاسفه بوده است. در میان ‏شیعیان این منازعه با نوشتن کتاب فواید المدنیه ملاامین استرآبادی بالا گرفت و اصولیون را ‏نیز وارد بحث کرد. در میان فلاسفه نیز ملاصدرا با ادعای تطبیق حکمت و شریعت، نظام ‏حکمت متعالیه را ارائه داد. هدف ما بررسی انتقادات به ملاامین بر اساس حکمت متعالیه بر ‏طبق نظرات آیت‌الله جوادی است. روح نص‌گرایی امروز در حوزه و برخی تفکرات به‌شدت ‏جریان دارد و ازاین‌رو نقد مبانی این جریان بسیار حائز اهمیت است.‏
روش ما ابتدا تحلیل مفهوم عقل بر اساس دو مؤلفه ماهیت و محدوده قدرت آن در فهم دین ‏و سپس نقد درونی و بیرونی آن است. حکمت متعالیه در تعیین جایگاه عقل جانب اعتدال را ‏رعایت کرده اما ملاامین آن را از جایگاهی که درآیات و روایات دارد، پایین‌تر آورده است و برای ‏این ابزار مهم معرفتی نقش حداقلی قائل شده است.‏