1
دانشآموخته سطح 3 کلام امامیه، مرکز تخصصی معارف اهل بیت علیهماالسلام
2
استادیار گروه کلام امامیه دانشگاه قرآن و حدیث
چکیده
متکلمان مکتب کلامی بغداد در مسئلهی “موافات”، به تبیین و بررسی قاعدهی کلامی “موافات” پرداختهاند. در این راستا، بحثهای جدی در مورد پذیرش یا عدم پذیرش این قاعده شکل گرفته است و در نهایت، گروهی از آنان با این قاعده مخالفت کرده و آن را نامقبول دانستهاند.از دیدگاه برخی از متکلمان مکتب بغداد، مانند شیخ مفید، عقل منکر امکان کفرِ مؤمن نیست؛ چرا که چنین امری مستلزم هیچ محذوری نمیباشد. هرچند که شیخ مفید اذعان دارد بر اساس دستهای از احادیث، هرگاه شخصی در برههای از زندگی خود ایمان بیاورد، دیگر امکان کافر شدن او وجود ندارد.در مقابل، دستهای دیگر از متکلمان مانند سید مرتضی، شیخ طوسی و ابوصلاح حلبی، با این قاعده به مخالفت برخاستهاند. این گروه، بدون اشاره به منابع روایی، استدلال میکنند که چون شرط متأخر جایز نیست، نمیتوان مشروط بودن ثواب را به ایمان تا لحظهی مرگ دانست. بر این اساس، از نظر عقل چنین شرطی صحیح نبوده و در نتیجه، قاعدهی کلامی موافات امری غیر عقلانی است. به اعتقاد این گروه، امکان ندارد مؤمنی کافر شود.دیدگاه این گروه از متکلمان، دارای کاستیهایی است و ادلهی ارائه شده از جانب آنان چندان متقن به نظر نمیرسد. بررسی این ادله در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته است.