1
گروه فلسفه، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2
گروه فلسفه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران
چکیده
یکی از استدلالهای ملحدین بر عدم وجود خداوند، برهان اختفاء الهی خوانده میشود که بر مسئله خفاء الهی مبتنی است. برهان اختفاء الهی اولین بار در سال 1993 از سوی شلنبرگ بیان شدهاست. شلنبرگ با تکیهبر صفت عاشق بودن خداوند و با پذیرش وجود خداناباوران غیرمقاوم، نتیجه میگیرد که باور به وجود خداوند، یک باور ناسازگار است. این استدلال بر پیش فرضهایی استوار است و از سوی برخی افراد مورد نقد قرار گرفته است. بر پایه مبانی ملاصدرا، برخی مقدمات این استدلال مخدوش است. نوشتار حاضر که مقالهای تحلیلی انتقادی با بهکارگیری منابع کتابخانهای است، ضمن بیان نقد ملاصدرا به برهان اختفاء الهی شلنبرگ، دیدگاه ملاصدرا را درباره مسئله اختفاء الهی بیان میکند و به این نتیجه میرسد که از نظر ملاصدرا، صفت عشق در معنایی که شلنبرگ اراده کرده، موجب نقص است و لذا نمیتوان به خداوند نسبت داد. از سوی دیگر، وجود خداناباور غیرمقاوم امکان ندارد؛ زیرا اولاً، همه موجودات شاهدی بر وجود خداوند هستند و ثانیاً، ارتباط با خداوند بهدلیل علم حضوری به او برای همه مخلوقات محقق است و فهم همین ارتباط همیشه میتواند بندگان را به توحید در خالقیت و از آن به توحید در ربوبیت تکوینی و سپس ربوبیت تشریعی رهنمون سازد.