استادیار گروه فلسفه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بابل، بابل، ایران.
چکیده
مرگ یکی از بنیادیترین مسائلی بنیادی است که هم در متون دینی، هم در فلسفۀ اسلامی و هم در عرفان اسلامی جایگاهمحوری دارد. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی به بررسی مفهوم نفس، نسبت نفس و بدن، چیستی و کیفیت مرگ و حیات پس از مرگ در سه حوزۀ دین، فلسفه و عرفان اسلامی میپردازد. یافتهها نشان میدهد که هرچند دین بر جنبۀ الهی و اخلاقی نفس و مرگ تأکید دارد، فلسفه آن را پدیدهای وجودی و منطقی تفسیر میکند و عرفان، مرگ را سیر از کثرت به وحدت میداند. همگی بهنوعی مرگ را بهمثابۀ تحولی درونی، رشدی معنوی و کشف ابعاد عمیقتر وجود تلقی میکنند. تفاوت اصلی در رویکردها و در غایتشناسی و چگونگی مواجهه با مرگ نهفته است. دین بر نجات اخروی، فلسفه بر فهم عقلانی و عرفان بر تجربۀ شهودی و اتحاد وجودی تأکید دارد. اشتراک این سه حوزه در این است که مرگ، فنای انسان نیست؛ بلکه پلی به جهان دیگر و آغاز حیات پس از مرگ تلقی میشود؛ زیرا حقیقت وجود انسان که همان نفس اوست از بین نمیرود.
