ولایت تکوینی از مفاهیم بنیادین در الهیات شیعی است که در پیوند با مسئله توحید افعالی، انسان کامل و جایگاه اهلبیت(ع) در نظام هستی مطرح میشود. هدف این پژوهش، تبیین مبانی عرفانی و کلامی ولایت تکوینی اهلبیت(ع) و بررسی قلمرو و مراتب آن در پرتو متون معتبر اسلامی است. روش تحقیق، توصیفی_تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانهای است و داده ها با بهرهگیری از منابع روایی، آثار متکلمان شیعه، متون فلسفی و آثار عرفانی تحلیل شدهاند.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که ولایت تکوینی، شأنی الهی و برخاسته از اراده و اذن خداوند است که در چارچوب توحید افعالی، به انسان کامل و به ویژه معصومان(ع) افاضه میشود. بر اساس تحلیل متون عرفانی و کلامی، قلمرو این ولایت تنها به هدایت تشریعی محدود نیست، بلکه شامل تأثیرگذاری وجودی در مراتب هستی و تصرف در نظام تکوین نیز میگردد. همچنین، نتایج پژوهش حاکی از آن است که ولایت تکوینی دارای مراتب و سطوح مختلفی است که متناسب با درجات قرب الهی و مراتب وجودی اولیای الهی تحقق مییابد.
در نهایت، این پژوهش نشان میدهد که رویکرد عرفانی در تبیین ولایت تکوینی میتواند مکمل رویکرد کلامی باشد و با ارائه چارچوبی نظری، به فهم منسجمتر جایگاه اهلبیت(ع) در ساختار هستیشناختی جهان کمک کند.
