1
دانش‌پژوه سطح 4 کلام اسلامی مجتمع آموزش عالی حوزوی قاسم بن الحسن (ع)، دکتری فلسفه تطبیقی دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
2
استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
ایمان به‌عنوان یکی از مفاهیم بنیادی دینی، همواره توجه و بحث اندیشمندان بوده و هریک براساس مبانی معرفتی و منابع مورد اتکای خود، تعاریف گوناگونی از آن ارائه کرده‌اند. با وجود این تکثر تعاریف، همچنان این پرسش اساسی مطرح است که حقیقت ایمان چیست و آیا باید آن را صرفاً از سنخ معرفت و باور دانست یا اینکه مؤلفه‌ای بنیادین‌تر شالودۀ آن را تشکیل می‌دهد؟ این پژوهش با هدف تبیین حقیقت ایمان بر پایۀ شواهد قرآنی و با بهره‌گیری از روش تحلیل مفهومی انجام شده است. در این راستا، از یک‌سو با تتبع در آیات قرآن، مجموعه آیاتی که به مفاهیم ایمان و محبت اشاره دارند، گردآوری و تحلیل شده‌اند و از سوی دیگر، مفهوم محبت و نسبت آن با معرفت و عمل واکاوی شده است. بر این اساس، تلاش شده است پیوند میان محبت و اراده به‌عنوان دو عنصر کلیدی در ساختار ایمان تبیین شود. یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد که میان اراده و ایمان رابطه‌ای وثیق برقرار است و محبت را می‌توان به‌عنوان حقیقت و هستۀ مرکزی ایمان تلقی کرد؛ به‌گونه‌ای که هر مرتبه از محبت، متناظر با همان مرتبه از ایمان و عمل صالح تحقق می‌یابد و در مقابل، فقدان هر سطحی از محبت، مستلزم نوعی از کفر یا عصیان خواهد بود. در پرتو این بازخوانی، تعاریف مشهور از ایمان نیز ارزیابی شده و تلاش شده است جایگاه صحیح و قابل دفاعی برای آن‌ها تبیین شود.
